De architectuur van dromen: Het modernisme van Barcelona

Tussen 1878 en 1910 veranderden drie architecten Barcelona in de meest fantasierijke stad van Europa. Ze werkten niet samen. Ze beconcurreerden elkaar. Ze vochten — in steen, keramiek, ijzer en glas-in-lood — om te bewijzen dat hun visie op de toekomst de juiste was. Antoni Gaudí keek naar de natuur en zag geometrie. Lluís Domènech i Montaner keek naar vakmanschap en zag spektakel. Josep Puig i Cadafalch keek naar de geschiedenis en zag heruitvinding. Alle drie wezen ze de grijze, rechtlijnige gebouwen van hun tijd af en zeiden: dit kunnen wij beter. We kunnen gebouwen maken die levend voelen. De beweging die zij creëerden — het Modernisme, het Catalaanse antwoord op de Art Nouveau — bracht enkele van de meest buitengewone architectuur ter wereld voort. Negen UNESCO-werelderfgoederen, verspreid over deze stad als juwelen die uit een rijdende koets zijn geworpen. In de komende tweeënhalf uur gaan we acht van de mooiste bezoeken, wandelend van een concertzaal die explodeert van kleur naar een ziekenhuis dat is ontworpen om te genezen door schoonheid. Klaar? Laten we beginnen met een explosie. Oké, stop. Kijk omhoog. Kijk écht omhoog. Dit is het. Dit is Modernisme op vol volume. Je staat voor het Palau de la Música Catalana, in 1908 gebouwd door Lluís Domènech i Montaner, en eerlijk gezegd is er geen zachte manier om je aan dit gebouw voor te stellen — het eist je volledige aandacht op. Het staat op de UNESCO-lijst, het is radicaal en het zal elke andere concertzaal die je ooit zult zien voorgoed doen verbleken. Laat me de context schetsen: tussen 1878 en 1910 werd Barcelona het toneel van een architecturale revolutie. Drie architecten — Gaudí, Domènech i Montaner en Puig i Cadafalch — waren verwikkeld in een wapenwedloop om te zien wie de Catalaanse identiteit het verst kon doordrukken in steen, tegels en ijzer. Het Modernisme was hun wapen. Het was geen Art Nouveau, hoewel mensen ze vaak verwarren. Dit was *Catalaans* Modernisme, en het was strijdvaardig. Negen gebouwen uit deze periode zijn UNESCO-sites. Negen. Dit is er één van. En Domènech i Montaner? Hij was de intellectueel van de drie. Terwijl Gaudí droomde in bochten en Puig i Cadafalch gotiek combineerde met fantasie, orkestreerde Domènech elk detail als een dirigent — wat perfect is, want dit gebouw werd gebouwd in opdracht van de Orfeó Català, een koorvereniging die een tempel wilde voor muziek en de Catalaanse cultuur. Kijk naar de gevel. Zie je die beeldengroepen aan weerszijden van de ingang? Dat is geen decoratie — dat is *propaganda*. Dat zijn muzikanten, engelen en symbolische figuren die het Catalaanse lied en de identiteit vieren. De hele voorgevel is een manifest gehouwen uit steen. De kolommen zijn bezet met tegelwerk en sculpturen. Modernisme fluistert niet — het schreeuwt. Maar het echte genie zit in wat je vanaf hier niet volledig kunt zien. Binnen in dat gebouw bevindt zich een omgekeerde koepel van glas-in-lood. Een *omgekeerde* koepel. Stel je voor: je zit in de concertzaal en in plaats van naar een geschilderd plafond te kijken, word je overspoeld door natuurlijk licht dat door gekleurd glas wordt gefilterd. Overdag is het een caleidoscoop. 's Nachts gloeit het van buitenaf als een lantaarn. Het is 1908 en Domènech vindt hier in feite de moderne concertervaring uit. Er is iets heerlijk ambitieus aan dit gebouw. Het keramiekwerk is buitengewoon — kijk naar die crème- en turquoise mozaïeken, de decoratieve tegels die het licht vangen. Alles is handgemaakt. Het ijzerwerk, het glas-in-lood, de sculpturale details — er is nauwelijks een vierkante centimeter waar niet obsessief over is nagedacht. Dit is pre-industrieel vakmanschap gecombineerd met moderne ambitie. Dan het roddelgedeelte: Domènech was de favoriete architect van de Catalaanse bourgeoisie die hun geld verdienden in de textiel en de industrie. Ze wilden het uitgeven aan iets dat *onthouden* zou worden. De Orfeó Català wilde een gebouw dat zei: "Wij zijn beschaafd. Wij zijn Catalaans. Wij zijn *belangrijk.*" Missie geslaagd. Wat opmerkelijk is, is dat je Domènech's andere filosofie kunt zien in wat je aan het einde van onze wandeling zult tegenkomen: het Hospital de Sant Pau. Dezelfde architect, een andere missie. Dit bouwde hij voor muziek, voor vreugde, voor cultuur. Zijn andere meesterwerk, waar we zullen eindigen, bouwde hij voor genezing. Dezelfde architecturale taal, een compleet ander emotioneel register. Maar voor nu: dit is je kennismaking met de drie architecten die Barcelona hebben herschapen. Dit is waar de beweging haar meest zelfverzekerde, meest feestelijke gezicht laat zien. Stap naar binnen als je kunt — de foyer alleen al is de toegangsprijs waard. Of bezoek een concert. Muziek horen in een ruimte die er speciaal voor is ontworpen, omringd door al deze schoonheid, is de kern van het Modernisme: het leven als kunst, alledaagse schoonheid als absolute voorwaarde.